Księga gości

Jan Ośniałowski - ostatni starosta grodzki bobrownicki

 

 

Jan Ośniałowski (Woyna-Ośniałowski) herbu Trąby (ok. 1735 – zm. 1808), poseł sejmowy, dworzanin królewski, konsyliarz Rady Nieustającej. Był synem Michała (zm. 1764) i Konstancji z Rościszewskich. Dziedziczył Biskupin (lub tylko jego część) w pow. lipnowskim ziemi dobrzyńskiej. On to niewątpliwie był posłem królewskim na sejmiku przedsejmowym w Lipnie w sierpniu 1758. Już w r. 1761 występował jako regent grodzki bobrownicki i funkcję tę sprawował do r. 1779. W r. 1761 na sejmiku lipieńskim «boni ordinis» został wybrany plenipotentem na przypadający w r. 1762 Trybunał Skarbowy Radomski, z wynagrodzeniem 200 tynfów (240 złp.). Po śmierci Augusta III Ośniałowscy na rozdwojonym sejmiku 6 II 1764 poparli stronnictwo „familii”. Został wówczas konsyliarzem konfederacji ziemi dobrzyńskiej (pełnił tę funkcję do r. 1766). Z ramienia sejmu konwokacyjnego  wszedł w skład komisji celem dokonania spisu ludności żydowskiej na terenie ziemi dobrzyńskiej i ułożenia na jego podstawie taryfy pogłównego żydowskiego. Następnie posłował na sejm elekcyjny i z ziemią dobrzyńską podpisał wybór Stanisława Poniatowskiego. Sejmik przedsejmowy w Lipnie 25 VIII 1766 polecał królowi familię Ośniałowskich jako zasłużoną dla ziemi dobrzyńskiej. Sejmik lipnowski deputacki z 15 IX 1766 powierzył Ośniałowskiemu przygotowanie odpowiedniego pomieszczenia dla archiwum grodu bobrownickiego, uporządkowanie jego zawartości i zapewnienie jej należytej konserwacji. Na pokrycie kosztów tych operacji otrzymał on dochód roczny z soli suchedniowej.

 

Wkrótce Jan Ośniałowski otrzymał urząd dworzanina królewskiego, który sprawował 30 lat (do lutego 1797). Funkcja ta polegała głównie na uczestniczeniu konno w orszaku monarszym w czasie przejażdżek i podróży króla. Spełniał przy tym inne jeszcze czynności przy jego boku i w jego interesach; w l. 1767–71 był sekretarzem gabinetu królewskiego pod dyrekcją Jacka Ogrodzkiego. Do konfederacji radomskiej nie należał. Był aktywnym przeciwnikiem konfederacji barskiej. W związku z tym Franciszek Machczyński w manifeście z 26 IX 1769 napiętnował go „o ćmienie tejże konfederacji po różnych miejscach i przed różnemi osobami”.

 

Późnym wieczorem 3 XI 1771, towarzysząc konno karecie królewskiej w czasie zamachu konfederatów na Stanisława Augusta, Jan Ośniałowski wystąpił w jego obronie, ale ranny kilkakrotnie, po postrzeleniu pod nim konia ratował się ucieczką. Wystąpił następnie jako delator (oskarżyciel publiczny) przeciwko uczestnikom zamachu i na posiedzeniu sądu sejmowego (14 VI 1773), popierając oskarżenie instygatorów, wygłosił mowę, która była przede wszystkim panegirykiem na cześć Stanisława Augusta. W przemówieniu końcowym, po wszystkich induktach i replikach, 2 VIII odpierał zarzuty „czarnej potwarzy” i „złośliwych języków pociski”, jakoby oszczędzając swe życie nie bronił należycie króla. Jako delator Ośniałowski dostał pozostałe u skazanego na śmierć Walentego Łukawskiego 6 264 zł. Reszta skazanych nie posiadała żadnego majątku. Sejmiki przedsejmowe 22 III 1773, lipieński ziemi dobrzyńskiej i radziejowski woj. kujawskich, polecały go za ten czyn względom króla, który istotnie w r. 1774 nagrodził go urzędem łowczego rypińskiego. Sejm zaś 1773–5 r. konstytucją „Pamięć wierności” postanowił nadać mu w dożywocie pierwszą z zawakowanych królewszczyzn, przynoszącą najmniej 10 000 złp. Sejm ten powołał go do komisji w sprawie likwidacji długów Rzpltej, która pracowała do r. 1780, oraz do 19 komisji do rozsądzenia sporów majątkowych. Jego natomiast spór z Sebastianem Dłuskim o wieś królewską Sięciaszkę w ziemi łukowskiej sejm przekazał sądom asesorskim. W r. 1776 posłował z ziemi dobrzyńskiej na sejm skonfederowany warszawski. Dn. 16 VII 1777 został marszałkiem sejmiku gospodarskiego w Lipnie. Z Damazym Mioduskim złożył wówczas relację ze swych czynności na ostatnim sejmie. Następnie z ramienia tego sejmiku posłował do króla, zawożąc mu listę kandydatów na opróżniony urząd podkomorski.

 

 

Jan Ośniałowski (Ośmiałowski) - ostatni starosta grodzki bobrownicki (ok. 1736 - 1808)

 

 

Już jako stolnik dobrzyński O. posłował na sejm warszawski 1778 r. Wszedł wówczas do komisji dla skontrolowania działalności Departamentu Wojskowego. Relację ze swych na tym sejmie czynności złożył na sejmiku gospodarskim w Lipnie 15 VII 1779. Jako poseł (wciąż z ziemi dobrzyńskiej) na sejm warszawski 1780 r. wszedł (3 X) w skład komisji do redagowania zapadłych konstytucji sejmowych, a następnie na sesji prowincjonalnej został (14 X) sędzią sejmowym z woj. brzeskiego kujawskiego. Jako członek komisji „Likwidacyjnej Długów Rzplitej” zabierał głos w sprawie jej czynności (24, 26 X), a następnie (3 XI) wystąpił przeciwko prawu wekslowemu z r. 1775, wywodząc, że weksle są „źródłem utraty majątku szlacheckiego”. Sejm ten, realizując konstytucję „Pamięć wierności” z 1775 r., nadał mu z dóbr „krzesłowych” woj. krakowskiego klucz kroczycki w pow. lelowskim, w posiadanie którego wszedł Ośniałowski  po śmierci wojewody Stanisława Dembińskiego w r. 1781; obejmował: Kroczyce, Podlesice, Dobrogoszczyce, Siemierzyce, Rzędkowice, Dobraków i Krzywopłoty. W tym czasie otrzymał też niewielkie starostwo niegrodowe jeśmońskie w pow. orszańskim. Został też wtedy sędzią sejmowym w drugiej kadencji okresu międzysejmowego (1 VI – 30 IX 1781). W r. 1782 był posłem na sejm warszawski. Kandydował wówczas z W. Ks. Lit. do Rady Nieustającej, ale gdy mu zarzucono brak posesji na Litwie, wycofał swą kandydaturę. W r. 1784 posłował na sejm grodzieński. Tego roku otrzymał Order Św. Stanisława.

 

W r. 1780 Jan Ośniałowski został pracownikiem w Departamencie Wojskowym Rady Nieustającej, gdzie najpierw (1780–3) pełnił funkcję pisarza wojska litewskiego, a następnie (od lutego 1783 do r. 1788) pisarza wojskowego koronnego, i jakkolwiek nie był konsyliarzem, zasiadał tam „cum voto decisivo”. Jego postawę obywatelską oraz duży i owocny wkład pracy w Departamencie podkreślali na forum sejmowym 1784 r. Szymon Szydłowski, kasztelan żarnowski (21 X), oraz marszałek sejmowy Ksawery Chomiński (22 X), polecając go względom królewskim. W r. 1786 Jan Ośniałowski wszedł do Rady Nieustającej, zasiadając w Departamencie Wojskowym, gdzie, już jako rzeczywisty jego konsyliarz, pełnił w dalszym ciągu funkcję pisarza wojskowego koronnego. Urząd ten sprawował aż do zniesienia Departamentu w r. 1788. W 1787 roku został starostą grodowym bobrownickim. Na rozdwojonym sejmiku lipieńskim przedsejmowym 16 XI 1790 został wybrany na posła (wraz z Ignacym Działyńskim) i, po uzyskaniu potwierdzenia na rugach sejmowych 16 XII, podpisał akt konfederacji generalnej obojga narodów. Należał do posłów popierających Ustawę Rządową; podpisał akt Asekuracji 2 V, a 3 V poparł konstytucję w sejmie. Dn. 7 V 1792 otrzymał Order Orła Białego. Z ramienia konfederacji wyznaczony został 13 IV 1793 na członka Komisji do likwidacji upadłości banku Fryderyka Kabryta. Targowiczanie, przywracając Radę Nieustającą, brali pod uwagę postawienie na jej czele Jana Ośniałowskiego. Przewodniczył pierwszej sesji Rady, która zebrała się 29 IV t.r., lecz na czele Rady nie stanął. Stany skonfederowane sejmu 1793 r. skwitowały (22 XI) działalność Departamentu i Jana Ośniałowskiego) za okres 1786–8, wyrażając przy tym „pamięć wdzięczną za przykładne przepisów uskutecznianie”. Wybuch insurekcji warszawskiej zastał go w stolicy, ale do powstania się nie przyłączył. Po upadku powstania władze pruskie odebrały mu starostwo bobrownickie. Jan Ośniałowski pozostał wierny królowi do końca. Był przy nim aż do lutego 1797, tj. do wyjazdu Stanisława Augusta do Petersburga. Po wyzwoleniu ziem polskich spod panowania pruskiego przez wojska francuskie w 1806 r. w roku następnym zostaje mianowany przez Dyrektora Sprawiedliwości Komisji Rządzącej sędzią w sądzie pokoju w Lipnie.  Zmarł w 1808 r. Pochowany został w katakumbach przy klasztorze ks. Bernardynów w Skępem w ziemi dobrzyńskiej.