Księga gości

O Bobrownikach

 

Nieco o historii, położeniu, granicach oraz historycznym otoczeniu miasta i gminy Bobrowniki

 

Plan terytorium miasta Bobrowniki nad Wisłą z 1865 r.

 

 

Bobrowniki – obecna osada położona nad Wisłą w powiecie lipnowskim, województwie kujawsko - pomorskim oddalona od Włocławka o 15 km, od  Lipna 18 km a od Torunia 50 km jest miejscowością o długich dziejach, których początki sięgają średniowiecza. Pierwsza zachowana o nich wzmianka pochodzi z dokumentu  z 1321 r. opisującego m.in. granice parafii bobrownickiej i wymieniającego wsie wchodzące w jej skład co świadczy o tym, że ich historia sięga o wiele dalej poza rok 1321 trudno bowiem przypuścić, że w miejscowości założonej na surowym pniu umiejscowiono parafię. Około 1345 r. książę dobrzyński Władysław Garbaty z powodu zniszczenia przez najazd litewski w 1323 r. miasta Dobrzynia nad Wisłą, który utracił w związku z tym prawa miejskie i spalenia grodu dobrzyńskiego w 1329 r. przez Krzyżaków przeniósł stolicę ziemi dobrzyńskiej do Bobrownik (być może wcześniej zrobili to także Krzyżacy w czasie okupacji Ziemie Dobrzyńskiej w latach 1329 - 1343) i prawdopodobnie to on właśnie był fundatorem zamku bobrownickiego. W związku z tym doszło do rozwoju miejscowości, którą w ówczesnych dokumentach zaczęto nazywać oppidium czyli miastem. Sądzić można, że w drugiej połowie XIV w. doszło do lokacji miasta Bobrowniki, jednak jej dokładna data nie jest obecnie wiadoma. W okresie drugiej okupacji krzyżackiej ziemi dobrzyńskiej (1392 – 1405), do której doszło w wyniku zastawienia jej Zakonowi Krzyżackiemu przez Księcia Władysława Opolskiego w 1403 r. wielki mistrz zakonu Konrad von Jungingen wydał przywilej dla Bobrownik nadając miastu 52 włóki chełmińskie ziemi (włóka chełmińska = 30 mórg = 17,955 ha) wydzielonej z obszaru własności państwowej. W 1422 r. król Władysław Jagiełło przydał miastu kolejne 40 włók chełmińskich. Od tego czasu czyli do reformy uwłaszczeniowej przeprowadzonej przez władze rosyjskie w kongresowym Królestwie Polskim w 1864 r. przez 442 lata granice miasta Bobrowniki nie ulegały zmianom a miejscowość miała status w I Rzeczpospolitej miasta królewskiego a po jej upadku miasta rządowego.

 

Obszar dawnego miasta Bobrowniki otoczony był przez grunty starostwa bobrownickiego, które do rozbiorów państwa polskiego było własnością królewską, jedynie od wschodu graniczył z dobrami prywatnymi Brzeźno. Zachodnią granicę miasta stanowiła w części rzeka Wisła a częściowo szła z północy na południe wzdłuż strugi, której nurt wpadał do Wisły, i która oddzielała od miasta tereny należące do zamku bobrownickiego.

 

Zachodnia granica miasta Bobrowniki wg. planu z 1865 r.

 

 

Tuż za południową granicą miasteczka, przy drodze prowadzącej do Dobrzynia nad Wisłą (obecnie ul. Włocławska) znajdował się folwark starostwa, na którym znajdował się dwór – siedziba starosty bobrownickiego a po ostatecznym zrujnowaniu zamku w XVII w. urzędu grodzkiego. Za folwarkiem znajdowały się wsie holenderskie Bógpomóż Nowy i Bógpomóż Stary. Ten ostatni powstał na ziemiach starostwa bobrownickiego jeszcze w XVI wieku.

 

 

Część południowej granicy miasta Bobrowniki według planu z 1865 r.

 

 

Południowa granica Bobrownik prowadziła na wschód w kierunku majątku Brzeźno oddzielając miasto od gruntów wsi starościńskiej Gnojno zamieszkałej przez osadników niemieckich i polskich. Północną granicę miasta stanowiły grunty wsi olenderskich Rybitwy Stare i Nowe należące również do starostwa bobrownickiego oraz lasy starościńskie. Wsie Bógpomóż Stary i Nowy oraz Rybitwy Nowe i Stare zamieszkałe były niemal wyłącznie przez osadników pochodzenia niemieckiego.

 

Wschodnia granica miasta Bobrowniki według planu z 1865 r.

 

 

Na terenie miejskim, na granicy z Rybitwami i lasem starościńskim a po rozbiorach Rzeczpospolitej państwowym położona była kolonia Białe Błota, która powstała w końcu XVIII w. Miasto Bobrowniki w czasie zaboru pruskiego prowadziło o jej przynależność jak podają źródła dwa procesy z nadleśnictwem Ciechocin i dziedzicem Brzeźna. Ostatecznie wyrokiem rejencji płockiej wydanym na podstawie przywilejów królewskich nadanych miastu Białe Błota przysądzono mieszczanom bobrownickim.

 

 

Północna granica miasta Bobrowniki wraz z kolonią miejską Białe Błota według planu z 1865 r.

 

 

Przy granicy miasta ze wsią Gnojno znajdowała się druga osada miejska nazywana Piaski zamieszkała głównie przez Polaków. Na terenie miasta znajdowało się również tak zwane wójtostwo czyli obszar ziemi, który był uposażeniem wójta okresie jego lokacji czyli dziedzicznego urzędnika, stojącego na czele miasta lub osady miejskiej lokowanej na prawie niemieckim. Zabudowania wójtostwa znajdowały się  przy granicy pól i lasu miejskiego. Teren dawnego starostwa bobrownickiego w czasie okupacji pruskiej w 1796 r. został przekształcony w majątek prywatny i do roku 1864 stanowił również jednostkę administracyjną o nazwie gmina Starostwo Bobrowniki. W jej skład wchodziły: folwark starostwa bobrownickiego, kolonie i wsie; Celiny, Rek,  Bógpomóż Stary i Nowy, Rybitwy Stare i Nowe, Miszek i Gnojno. Dziedzic lub dzierżawca majątku starostwa pełnił jednocześnie obowiązki wójta i związane z tym obowiązki narzucone przez administrację państwową. W wyniku reformy gminnej przeprowadzonej w 1864 r. w ówczesnym Królestwie Polskim przez władze rosyjskie utworzone zostały zupełnie nowe gminne jednostki administracyjne nie związane strukturalnie z majątkami szlacheckimi i państowymi. W ten sposób teren miasteczka Bobrowniki otoczyła nowa gmina złożona z dawnych terytoriów starostwa bobrownickiego i kilku przyłączonych do niego wsi i gromad. Jej siedzibą było Brzeźno. Ten całkiem nowy twór administracyjny nazwano oficjalnie gminą Bobrowniki. Po odebraniu miasteczku praw miejskich i zamienieniu go w osadę (w zamyśle prawodawcy osada miał być to twór pomiędzy miastem a wsią) gmina ta w 1870 r. przejęła jego terytorium (uszczuplone jeszcze w 1864 r. o kolonie miejskie, których użytkowników uwłaszczono) a w osadzie kosztem dawnych funduszów miejskich zbudowano w rynku siedzibę nowej gminy i przeniesiono tu jej siedzibę z Brzeźna. Ustalony w ten sposób obszar gminy bobrownickiej pozostał prawie bez zmian do wybuchu II wojny światowej w 1939 r.

 

Gmina Bobrowniki według mapy guberni płockiej z 1908 r.

 

 

@W. Buller